Çfarë ngjyre je sot?
A të ka ndodhur ndonjëherë të mendosh për ngjyrat?
Jo për emrat e tyre.
Për mënyrën si i ndjen.
Çfarë të zgjon e kuqja? Po e gjelbërta? Po grija? Po e bardha?
Nëse mbyll sytë tani dhe mendon vetëm për ngjyrën e gjelbër, ku të shkon vëmendja?
Mos imagjino një pemë. Mos imagjino barin.
Vetëm ngjyrën.
Ku ndalet vëmendja?
Në mendje? Në gjoks? Në bark? Në fyt?
Sa herë e bëj këtë, më ndodh e njëjta gjë.
Vëmendja më ndalet te gjoksi. Nuk e kam zgjedhur kurrë me vetëdije.
Thjesht ndodh, dhe pikërisht aty filloi kurioziteti im.
Jo për të kuptuar çfarë do të thotë e gjelbra. Por për të kuptuar çfarë ndodh mes nesh dhe ngjyrave.
Sepse biologjikisht, ngjyra nuk është një cilësi që objektet e mbajnë brenda vetes.
Ajo që ne e quajmë "ngjyrë" lind vetëm kur drita reflektohet nga një objekt, retina jonë e kap atë informacion dhe truri e përkthen në një përvojë.
Objekti nuk është i kuq. Objekti nuk është i gjelbër.
Ai vetëm reflekton gjatësi valore të ndryshme të dritës. Ngjyra lind në momentin që truri ynë i jep kuptim asaj drite.
Me fjalë të tjera…
Ngjyra nuk është vetëm jashtë nesh. Ajo krijohet edhe brenda nesh.
Sa më shumë lexoja për këtë, aq më shumë kuptoja se pothuajse çdo disiplinë e ka studiuar ngjyrën në mënyrën e vet.
Psikologjia studion mënyrën si ngjyrat ndikojnë në emocionet, kujtesën dhe vëmendjen. E dimë se ato mund të ndikojnë në mënyrën si përjetojmë një hapësirë apo si e kujtojmë një moment, por ndikimi nuk është universal. Ai ndryshon nga kultura, përvojat personale dhe konteksti.
Neuroshkenca studion mënyrën si truri ynë e ndërton përvojën e ngjyrës.
Artistët, megjithatë, e kishin kuptuar këtë shumë përpara se ta shpjegonte shkenca.
Goethe nuk e shihte ngjyrën vetëm si fizikë, ai e shihte si përvojë.
Johannes Itten ndërtoi një pjesë të madhe të teorisë së tij mbi marrëdhënien emocionale që krijojnë ngjyrat.
Wassily Kandinsky besonte se çdo ngjyrë kishte një rezonancë të brendshme, pothuajse si një tingull që nuk dëgjohet me veshë, por ndihet.
Pastaj fillova të shoh se pothuajse çdo kulturë i ka dhënë kuptim ngjyrave.
Në traditën e yogës, secila chakra lidhet me një ngjyrë të caktuar. Në kultura të tjera, e njëjta ngjyrë simbolizon diçka krejt tjetër, dhe kjo më bëri të kuptoj se ndoshta nuk ekziston një kuptim universal.
Ekziston një marrëdhënie.
Mes ngjyrës. Trupit. Kulturës. Dhe përvojës.
Prej disa javësh kam filluar të luaj një lojë.
I kërkoj dikujt të mendojë vetëm për një ngjyrë.
Mos ma thuaj. Vetëm mendoje.
Pastaj nuk shikoj fytyrën. Shikoj trupin.
Ku shkon vëmendja? A vendosen duart te barku? A hapet gjoksi? A ndryshon frymëmarrja? A ngrihet koka?
Nuk po kërkoj përgjigjen e saktë.
Po kërkoj një model.
Po kërkoj marrëdhënien mes trupit dhe ngjyrës.
Edhe unë e bëj shpesh këtë lojë me veten.
Kur mendoj për të gjelbrën, pothuajse gjithmonë vëmendja më ndalet te gjoksi.
Është interesante që në traditën e chakrave, e gjelbra lidhet me qendrën e zemrës, nuk e marr këtë si provë shkencore. E marr si një ftesë për të vëzhguar, sepse kjo është ajo që më intereson.
Jo të kem të drejtë. Por të mësoj të vërej.
Pastaj fillova t'i shoh ngjyrat edhe jashtë këtij ushtrimi.
Në ushqimin që më tërheq. Në rrobat që zgjedh pa menduar. Në periudhat kur papritur vishem vetëm me të zeza. Ose vetëm me të bardha. Në kujtime.
Sepse ndonjëherë nuk mbaj mend fytyrën e një njeriu, por mbaj mend ngjyrën e bluzës që kishte veshur.
Nuk mbaj mend dhomën. Por mbaj mend dritën. Nuk mbaj mend ditën. Por mbaj mend ngjyrën që kishte.
Sa më shumë i studioj ngjyrat, aq më pak besoj se ato janë vetëm diçka që shohim.
Mendoj se ato janë një marrëdhënie. Mes dritës. Mes trurit. Mes trupit. Mes kujtesës. Mes kulturës. Mes përvojës.
Dhe pastaj më vjen një pyetje!!
Nëse dy njerëz shohin të njëjtën gjatësi valore të dritës, por e përjetojnë ndryshe…
A po shohim vërtet të njëjtën ngjyrë?
Apo secili prej nesh jeton brenda një universi kromatik, një bote të ngjyrave të përkthyer nga truri i vet, që nuk do ta krahasojmë kurrë plotësisht me askënd tjetër?
Ne kemi rënë dakord ta quajmë një ngjyrë "e kuqe".
Por askush nuk mund ta dijë nëse ajo që unë përjetoj si e kuqe është e njëjta përvojë që ke ti. Ndoshta kjo është arsyeja pse dy njerëz mund të shohin të njëjtin perëndim... dhe të largohen me dy kujtime krejtësisht të ndryshme.
Prandaj nuk më intereson aq shumë pyetja:
"Çfarë do të thotë kjo ngjyrë?"
Më intereson shumë më tepër:
"Çfarë do të thotë kjo ngjyrë për ty?"
Sepse ndoshta ngjyrat nuk janë vetëm diçka që shohim.
Ndoshta ato janë një gjuhë. Një gjuhë që truri e përkthen. Që trupi e përjeton. Dhe që secili prej nesh e flet në mënyrën e vet.
Po ti…
Çfarë ngjyre je sot?